54 Dân tộc - Danh mục các dân tộc - Brâu - Lễ hội

15:53 | 12/01/2015

Chiêng Tha - Báu vật của người Brâu

(LVH) - Trong số các nhạc cụ truyền thống phong phú, đa dạng của người Brâu như cồng, chiêng, đàn, khèn, sáo…. được chế tác từ những vật liệu sẵn có trong tự nhiên: đá, tre, nứa hay từ những hợp kim như: gang, chì, đồng... thì bộ chiêng Tha được coi là báu vật linh thiêng, là biểu tượng tinh thần của người Brâu.

Già làng thực hiện nghi lễ tưới tiết lên chiêng Tha trong Lễ cúng trỉa lúa của người Brâu

(Ảnh: TTD)

Chiêng Tha là loại nhạc cụ không thể thiếu trong các lễ hội của người Brâu. Chiêng Tha của người Brâu chỉ có hai chiếc: Chiêng Jơliêng (chiêng Chồng), có kích thước lớn và dày, ngược lại Chiêng Chuar (chiêng vợ) nhỏ và mỏng hơn một chút. Tuy được gọi là chiêng nhưng cả hai đều không có núm (chiêng bằng). Chỉ có đàn ông mới được đánh chiêng Tha.
Trong quan niệm của người Brâu, chiêng Tha không chỉ là nhạc cụ mà còn là thần linh, là tổ tiên của họ. Vì vậy trong ngôn ngữ người Brâu không có từ đánh chiêng Tha mà là gọi Tha pơi (mời Tha nói). Khi diễn tấu chiêng Tha, người Brâu thường bảo “mời Tha nói”, chứ không bao giờ họ dùng từ “đánh chiêng Tha”. Khi trong làng có lễ trọng, người Brâu mới tổ chức “mời” Tha về. Khi mời Tha về, già làng hoặc người được cả làng tôn trọng nhất sẽ đứng ra đảm nhiệm vai trò chủ lễ mời Tha. Lễ “mời Tha” to hay nhỏ tùy thuộc vào điều kiện kinh tế của làng, nhưng ít nhất cũng phải là một ché rượu và một con gà.
Khác với cách chơi cồng chiêng của nhiều dân tộc ở Tây Nguyên thường mang theo cồng chiêng vừa đánh vừa di chuyển theo vòng tròn và nhún nhảy theo âm hưởng hay tiết tấu của công chiêng, thì dàn chiêng Tha của người Brâu khi chơi được treo cố định trên giá đỡ.
Cách diễn tấu chiêng Tha được coi là độc nhất vô nhị so với các loại cồng chiêng khác ở Tây Nguyên. Người Brâu gọi dùi đánh chiêng Jơliêng (chồng) là dùi đực, dùi đánh chiêng Chuar (vợ) là dùi cái. Người đánh dùi cái thúc âm ở mặt chiêng, còn người đánh dùi đực thúc dùi vào lòng chiêng. Họ ngồi bệt xuống đất, hai chân duỗi thẳng, bàn chân nâng áp sát thành chiêng để ngắt tiếng, tạo âm sắc cho chiêng. Khi diễn tấu bao giờ chiêng vợ cũng lên tiếng trước, khi nhập được vào tiết tấu rồi chiêng chồng mới tham gia. Chiêng Tha nổi lên một, hai bài thì các chiêng khác mới được vào cuộc; chiêng Tha chỉ tham gia phần lễ đơn thuần chứ không tham gia vào phần hội. Chiêng Tha tham gia vào các lễ như Lễ hội mừng chiến thắng, lễ đón khách... không tham gia vào lễ bỏ mả.
Theo quan niệm của người Brâu, khi chiêng Tha cất lên một tiếng có thể vang vọng lảnh lót thành ba đến bốn tiếng. Mỗi tiếng chiêng Tha phát lên sẽ được các vị thần sông, thần suối chứng giám mang lại điều tốt lành đến cho bà con dân làng, thóc lúa đầy bồ, xua đuổi mọi bệnh tật và cái đói.
Cùng với cồng chiêng của đồng bào dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên, chiêng Tha và nhiều nhạc cụ truyền thống của các dân tộc khác cũng như của dân tộc Brâu đã được mọi người biết đến thông qua các hoạt động giao lưu văn hóa trong nước và quốc tế. Những nhạc cụ này không chỉ thể hiện bản sắc văn hóa riêng biệt, đặc sắc không thể trộn lẫn của dân tộc Brâu mà còn góp phần làm phong phú, đa dạng nền âm nhạc truyền thống của các dân tộc Việt Nam./.


Hải Yến (Tổng hợp)


 

Khác

© Cơ quan chủ quản: Ban Quản lý Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam
Địa chỉ: Số 1 Hoa Lư, Hai Bà Trưng, Hà Nội. 
Ghi rõ nguồn vinaculto.vn khi phát hành lại thông tin từ Website này.