Làng văn hoá - Du lịch - Khu các Làng dân tộc - Hmông - Một số thông tin chính

18:45 | 21/02/2020

Đến "Làng" tận mắt xem nghệ thuật vẽ sáp ong trên vải của người Mông

(LVH) - Trong dịp đầu năm mới, du khách đến tham quan Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam (Đồng Mô, Sơn Tây, Hà Nội) có cơ hội tận mắt xem nghệ thuật vẽ sáp ong trên vải của người Mông hoa đến từ bản Cổng Trời, xã Sa Lông, huyện Mường Chà tỉnh Điện Biên, đây là tri thức dân gian về một nghề thủ công truyền thống đã gắn bó với đồng bào tự ngàn xưa và cho đến bây giờ vẫn được những người dân nơi đây gìn giữ. 


Không gian đồng bào Mông vẽ sáp ong lên vải tại chợ vùng cao phía Bắc

 

Để tạo được những hoa văn trên tấm vải, người Mông đã nghĩ ra cách dùng sáp ong để vẽ. Các bước chuẩn bị cho vẽ sáp ong trên vải lanh cũng lắm công phu. Đầu tiên phải làm lanh, dệt vải. Một chiếc váy Mông được làm từ tấm vải lanh dài từ 6 - 7m. Lanh được cắt về phơi khô, đem giã cho mềm rồi mới nối. Trước khi dệt vải, sợi lanh được đem ngâm với tro bếp. Đó phải là tro trắng, đun từ củi nghiến mà thành. Tro bếp càng trắng bao nhiêu đem ngâm vỏ lanh càng trắng bấy nhiêu. Lúc đó mới bắt đầu dệt vải. Để miếng vải có được màu trắng tinh giúp chàm bám chắc hơn khi nhuộm, vải phải được giặt, phơi cẩn thận, sau đó mang đi lu cho mặt vải bóng mịn.

Bà Chớ Thị Sau đang tỉ mỉ vẽ từng nét hoa văn bằng sáp ong

 

Công đoạn chuẩn bị vải hoàn thành, tiếp đến là chuẩn bị sáp ong để vẽ. Sáp ong có hai khoảnh màu vàng và màu đen. Màu vàng là lớp sáp non, màu đen là lớp sáp già, bóp cho hai khoảnh sáp đó chảy hết mật rồi nấu mỗi loại ra một nồi khác nhau. Nấu sáp cho đến khi nóng chảy, đem đổ ra bát riêng. Lấy một lượng sáp đen vừa đủ, trộn đều với sáp vàng với một lượng tương ứng và đặt lên bếp.

Để làm được một chiếc váy, người phụ nữ Mông mất rất nhiều công. Khi đã chuẩn bị được vải, sáp, họ bắt đầu bước vào công đoạn vẽ sáp. Nhưng để vẽ thành một chiếc váy in hoa văn đủ sắc họ phải làm cả tuần, cả tháng, thậm chí có khi vài tháng mới xong được cái váy.

Từng nét vẽ đều rất tỉ mỉ


Khi có sợi lanh, đi đâu, làm gì, lên rừng lấy củi hay đi hội, đi chăn trâu, làm đất, làm tất cả các công việc, người phụ nữ Mông đều phải se lanh trên tay. Đôi bàn tay cô gái nào xanh xanh màu chàm, ấy là người chăm chỉ, chịu khó, tương lai sẽ là người vợ tốt.

Se lanh xong cũng là lúc vào mùa bẻ ngô. Khi nào xong xuôi công việc đồng áng, phụ nữ Mông lại bắt đầu làm công đoạn dệt lanh, dệt vải. Không chỉ làm ban ngày, phụ nữ Mông còn tranh thủ làm cả ban đêm, không lúc nào ngừng nghỉ để có thể vẽ sáp ong lên vải thật đẹp.

 

Kỹ thuật vẽ sáp ong đòi hỏi tính cẩn thận

 

Để vẽ sáp ong trên vải lanh, một công cụ không thể thiếu đó là bút vẽ. Thực ra, bút để vẽ đó là một thanh tre dài khoảng 7cm, ngòi bút là lá đồng hình tam giác bé được nẹp vào thanh tre.

 

Khi vẽ, người phụ nữ Mông luôn phải ngồi bên bếp lửa, chấm bút vào chảo sáp ong nóng đặt trên than hồng, thoăn thoắt đưa tay kẻ những đường thẳng trên vải. Phải kẻ thật khéo để lượng sáp chảy đều, không loang lổ cho đến hết rồi mới tiếp tục chấm tiếp.

Sau khi vẽ sáp ong xong phụ nữ Mông thêu lên các hình vẽ


Tấm vải lanh dài 7m sẽ được chia đều thành 10 - 12 ô vuông. Đoạn hai đầu trên cạp váy và dưới đoạn nối thổ cẩm phải kẻ đường thẳng, rồi họ bắt đầu kẻ hình tam giác, hình trôn ốc, in thành hình đồng tiền, hình chữ thập, hình chân chim… Vẽ xong toàn bộ váy, người ta lại mang đi luộc, phải đun sôi lửa và đều tay lớp sáp mới bong hết và để lại hoa văn đẹp trên lớp vải. Nhưng luộc rồi chưa phải đã xong, tiếp tục lấy chàm về nhuộm, phơi vài lần nắng mới được chiếc váy lanh hoàn chỉnh.

Những họa tiết này biểu hiện cho sự biến chuyển của mặt trời, thời tiết, không gian và thời gian, trong vũ trụ quan cổ đại của dân tộc Mông. Mỗi họa tiết hoa văn đều thể hiện những khát vọng cao đẹp của con người.

Từng tấm vải lanh của đồng bào Mông hoàn chỉnh với các họa tiết hoa văn độc đáo


Đồng bào dân tộc Mông quan niệm hoa văn trên trang phục, đồ dùng sinh hoạt sẽ giúp họ được giao tiếp với các thần linh, mời được các thần linh tới nhà ban phát cho họ điềm lành, xua đi những điều dữ.

Gần đây, nghệ thuật dân gian này đã được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia năm 2017, vì vậy công tác bảo tồn di sản văn hoá phi vật thể này cần được quan tâm hơn nữa để nó phát huy tốt giá trị trong đời sống cộng đồng.

Phạm Hương

Khác

© Cơ quan chủ quản: Ban Quản lý Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam
Địa chỉ: Số 1 Hoa Lư, Hai Bà Trưng, Hà Nội. 
Ghi rõ nguồn vinaculto.vn khi phát hành lại thông tin từ Website này.